The economist

Εφημερίδα  «Η Καθημερινή», Σάββατο 8 Δεκεμβρίου 2012

 

Τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη θα αρχίσουν να πετούν πολύ νωρίτερα από τα αυτοκίνητα που δεν θα έχουν οδηγούς

Το δικινητήριο Jetstream που θα απογειωθεί από το αεροδρόμιο Ουόρτον της Βρετανίας και θα πετάξει προς Σκωτία είναι ένα αεροπλάνο που κατά κάποιον τρόπο διαφέρει από όλα τα άλλα. Μπορεί κι αυτό να υπακούει στις οδηγίες των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας, να πετάει στον αεροδιάδρομο που του έχουν καθορίσει και πάση θυσία να αποφεύγει τα άλλα αεροπλάνα που κινούνται κοντά, αλλά ο κυβερνήτης του δεν θα βρίσκεται στο πιλοτήριο. Θα κάθεται άνετα στον πύργο ελέγχου του Ουόρτον.

Μη επανδρωμένα αεροσκάφη ήδη χρησιμοποιούνται εκτενώς από τις ένοπλες δυνάμεις, αλλά πάντα στις ζώνες των πολεμικών συρράξεων και μόνο για περιορισμένες αποστολές. Αντιθέτως, το πρόγραμμα του Jetstream στοχεύει στην ανάπτυξη τεχνολογιών και διαδικασιών που θα επιτρέψουν στα μεγάλα επιβατικά να πετούν χωρίς πιλότους.

Νιώθετε ανησυχία και εκνευρισμό; Ηρεμήστε. Αυτή τη φορά το Jetstream δεν θα μεταφέρει επιβάτες, ενώ οι πιλότοι θα παραμείνουν στο πιλοτήριο για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν κάτι έκτακτο. Κατά κάποιον τρόπο, η δοκιμή είναι παρόμοια με αυτές των αυτόνομων οχημάτων της Google, που έχουν πάντα κάποιον οδηγό έτοιμο να πιάσει το τιμόνι σε περίπτωση που κριθεί αναγκαίο. Ωστόσο, τα επιβατικά αεροσκάφη που θα πετούν χωρίς πιλότο φαίνεται ότι θα αρχίσουν να σκίζουν τους αιθέρες και να μας μεταφέρουν οπουδήποτε θέλουμε, πολύ νωρίτερα από τα αυτόνομα αυτοκίνητα. Αλλωστε, όλα τα σύγχρονα αεροσκάφη έχουν τη δυνατότητα απογείωσης χωρίς την παρεμβολή ανθρώπινου χεριού, πτήσης και τελικά προσγείωσης. Οι δοκιμές που γίνονται σήμερα απλώς προσπαθούν να επιβεβαιώσουν ότι αυτοί οι αυτοματισμοί μπορούν να εφαρμοστούν με απόλυτη ασφάλεια και σύμφωνα με τους κανόνες της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας.

Πράγματι γίνεται σημαντική πρόοδος. Στο σχετικό πρόγραμμα, το οποίο υποστηρίζεται από τη βρετανική κυβέρνηση και χρηματοδοτείται με 62 εκατομμύρια στερλίνες, συμμετέχουν επτά ευρωπαϊκές εταιρείες αεροναυπηγικής, οι Aos, BAΕ Systems, Cassidian, Cobham, QinetiQ, Rolls Royce και Thales.

Κυβερνήτης… εδάφους για ειδικές αποστολές

Πρόκειται, για μια τεράστια και άκρως επικερδή αγορά. Το Κογκρέσο  ζήτησε από τους ρυθμιστικούς φορείς των ΗΠΑ να ενσωματώσουν στο σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας αυτά τα άνευ χειριστών αεροσκάφη από το 2015. Κάποια μικρά τηλεχειριζόμενα αεροπλάνα έχουν εμπορικές χρήσεις, όπως παραδείγματος χάριν, στη λήψη αεροφωτογραφιών. Στις περισσότερες χώρες, ωστόσο, επιτρέπεται, να πετούν σε μικρή απόσταση από τον χειριστή τους στο έδαφος, που οφείλει να διατηρεί οπτική επαφή μαζί τους περίπου όπως συμβαίνει με τα μικρά αεροσκάφη των αερομοντελιστών. Tα μεγαλύτερα επιβατικά αεροπλάνα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα κάλυψης μεγαλύτερης ακτίνας πτήσης και φυσικά πολύ περισσότερες λειτουργίες.

Εκτός, όμως, από τη μεταφορά επιβατών, τέτοια αεροσκάφη και ελικόπτερα θα μπορούν να αναλάβουν ένα σωρό καθήκοντα, όπως τον έλεγχο ηλεκτρονικών δικτύων, της κυκλοφορίας, των συνόρων. Επίσης θα μπορούν να φέρουν εις πέρας καθήκοντα που θα έθεταν σε κίνδυνο τη ζωή των πιλότων, όπως η επόπτευση πυρηνικών αντιδραστήρων όπου έχει παρουσιαστεί διαρροή ή δασικών πυρκαγιών. Θα μπορούν να πραγματοποιούν ευρύτερες επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης, περιβαλλοντικού ελέγχου και να παρέχουν προσωρινές υπηρεσίες ασύρματου δικτύου ή κινητής τηλεφωνίας. Κάποιοι αναλυτές πιστεύουν ότι η παγκόσμια αγορά για τις υπηρεσίες που θα μπορούν να παράσχουν τα «ακυβέρνητα αεροπλάνα» θα αγγίξει το 2020 τα 50 δισεκατομμύρια δολάρια. Οπως και να έχει, οι πιλότοι θα έχουν πάντα θέση στην πολιτική αεροπορία, ακόμα και εκτός πιλοτηρίου. «Είναι βέβαιο ότι ο κυβερνήτης θα έχει πάντα τον έλεγχο του αεροσκάφους», λέει ο Λάμπερτ Ντόπινγκ Χέπενσταλ, επικεφαλής του προγράμματος ASTRAEA (Αutonomous Systems Technology Related Airborne Evaluation and Assessment). H θέση του, όμως, θα είναι στο έδαφος και καθένας από αυτούς τους υψηλής εκπαίδευσης επαγγελματίες θα κυβερνά ταυτόχρονα περισσότερα του ενός αεροσκάφη.

Αραγε, οι αεροπορικές εταιρείες, που ομολογουμένως βάλλονται από παντού, θα καταφέρουν να πωλήσουν εισιτήρια για αεροσκάφη χωρίς κυβερνήτη; Η αλήθεια είναι ότι ακόμα κι αυτές οι πτήσεις θα έχουν μόνον ένα πιλότο στο πιλοτήριο Τεχνολογικώς κάτι τέτοιο είναι δυνατό και οι αυτοματισμοί στο κοκ πιτ κερδίζουν έδαφος. Παλαιότερα, τα μεγάλα αεροσκάφη είχαν πέντε άτομα στο πιλοτήριο: δύο πιλότους, έναν πλοηγό, έναν ιπτάμενο μηχανικό και έναν ασυρματιστή. Αρχικά εξαφανίστηκε ο ασυρματιστής, μετά ο πλοηγός και από το 1970 οι ιπτάμενοι μηχανικοί. Δεν αποκλείεται, λοιπόν, να έχει έρθει η σειρά του συγκυβερνήτη.

Η πτήση στη Σκωτία θα διαπιστώσει πόσο καλά οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας επικοινωνούν με τον «κυβερνήτη» του αεροπλάνου που θα βρίσκεται στο έδαφος, μέσω του αεροσκάφους. Το πρόγραμμα, επίσης, αναζητεί τρόπους να κάνει πιο ασφαλείς και αξιόπιστες τις επικοινωνίες μέσω ασυρμάτου και δορυφόρων. Οι μηχανικοί, όμως, προετοιμάζονται και για το ενδεχόμενο διακοπής της επικοινωνίας. Το αεροσκάφος θα πρέπει να μπορεί να πετάξει αυτόνομα μέχρις ότου αποκατασταθούν οι επικοινωνίες. Πρέπει, ακόμη, να μπορεί να προσγειωθεί χρησιμοποιώντας τα δικά του συστήματα πλοήγησης. Κατά συνέπειαν, τα μη επανδρωμένα επιβατικά αεροσκάφη πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να εντοπίζουν και να αποφεύγουν οποιοδήποτε εμπόδιο ενδέχεται να αποβεί μοιραίο.

Αυτό είναι δυνατό με τη χρήση αισθητήρων που προειδοποιούν για την ύπαρξη άλλων αεροσκαφών και γνωστοποιούν σε αυτά και στους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας ότι το μη επανδρωμένο τεχνολογικό θαύμα βρίσκεται κοντά, αποκαλύπτοντας το ύψος πτήσης και την ταχύτητα). Ομως δεν διαθέτουν όλα τα αεροσκάφη τέτοια συστήματα. Τα μικρότερα και τα ανεμοπλάνα που πετούν σε μικρό υψόμετρο και μόνον υπό συνθήκες καλής ορατότητας δεν επιβάλλεται να έχουν ούτε ασύρματο. Γι’ αυτό και οι πιλότοι έχουν τα μάτια τους δεκατέσσερα όποτε υπάρχει ενδεχόμενο να βρουν τέτοιο πτητικό μέσο.

Σε περίπτωση μηχανικής βλάβης

Το Jetstream της ΑSTRAEA χρησιμοποιεί βιντεοκάμερες, που επιτρέπουν στον πιλότο από το έδαφος να βλέπει στο πιλοτήριο λογισμικό αναγνώρισης εικόνας που προειδοποιεί για την ύπαρξη άλλων αεροσκαφών. Μάλιστα, αυτά τα συστήματα δοκιμάζονται σε διαφορετικές συνθήκες φωτισμού.

Σε άλλες δοκιμαστικές πτήσεις, αεροσκάφη πετούν σε μικρή απόσταση από το Jetstream ή σε πορεία σύγκρουσης προς αυτό, για να διαπιστωθεί κατά πόσον αναγνωρίζει τα αεροσκάφη και κάνει τους απαραίτητους χειρισμούς. Ολες οι δοκιμές γίνονται πάνω από τη Θάλασσα της Ιρλανδίας και όπως λέει ο Ντόπινγκ Χέπενσταλ, τα συστήματα εντοπισμού και αποφυγής μέχρι στιγμής λειτουργήσαν τέλεια.

Επίσης, ένα αεροσκάφος χωρίς πιλότο πρέπει να έχει τη δυνατότητα να ενεργήσει μόνο του σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Εάν υπάρξει μηχανική βλάβη, μπορεί να χρησιμοποιήσει τους χάρτες για να βρει μέρος για αναγκαστική προσγείωση. Τι θα συμβεί, όμως, εάν στο λιβάδι που θα επιλέξει γίνεται ένα πανηγύρι; Μια μηχανή βίντεο μπορεί να δείξει στον πιλότο στο έδαφος τι συμβαίνει. Και εάν χαθεί η επικοινωνία, τότε το αεροσκάφος θα πρέπει να στηριχθεί στα συστήματα αναγνώρισης εικόνας και στην κάμερα υπέρυθρων για να ανιχνεύσει τη θερμότητα που εκλύουν άνθρωποι και μηχανές και να προσγειωθεί αλλού.

Επί του παρόντος, οι επιστήμονες του ASTRAEA πραγματοποιούν την έρευνα σε προσομοιωτές πτήσης και δεδομένα εναέριας κυκλοφορίας. Τελικά, όμως, θα χρειαστεί να αποδείξουν ότι τα συστήματά τους λειτουργούν και υπό πραγματικές συνθήκες, ακόμα και σε περίπτωση αναγκαστικής προσγείωσης. Κάποιες από τις τεχνολογίες που αναπτύσσονται σίγουρα θα χρησιμοποιηθούν στα «συμβατικά» αεροσκάφη ως βοηθήματα των πιλότων, ίσως δε και στα αυτοκίνητα. Οπως και να έχει, τα μη επανδρ

ωμένα αεροσκάφη και τα αυτοκίνητα χωρίς οδηγό θα πρέπει να συνταιριαστούν με τις υπάρχουσες υποδομές και κανονισμούς και βέβαια, θα γεννήσουν πονοκέφαλο στους ασφαλιστές τους.