Στις 4 Δεκεμβρίου δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ο  Νόμος 4579/2018 για τα ονομαστικά αρχεία επιβατών στις πτήσεις αεροπλάνων εντός ή εκτός ΕΕ  [συμμόρφωση με την Οδηγία  (ΕΕ) 2016/681 (οδηγία PNR) «Υποχρεώσεις αερομεταφορέων σχετικά με τα αρχεία επιβατών-προσαρμογή της νομοθεσίας» ]. Το σχετικό σχέδιο νόμου είχε κατατεθεί στις 15 Νοεμβρίου 2018 στη Βουλή και η Homo Digitalis, η πρώτη και μοναδική ΜΚΟ με αντικείμενο την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων στη ψηφιακή εποχή, είχε καταθέσει σχετική αναφορά με έξι παρατηρήσεις προκειμένου να βελτιωθεί το εθνικό σχέδιο νόμου.

Η ανοικτή επιστολή της Homo Digitalis απευθυνόταν στο σύνολο των βουλευτών της Βουλής των Ελλήνων, επισημαίνοντας ότι το συγκεκριμένο σχέδιο νόμου δε διασφαλίζει τις εγγυήσεις, τις οποίες έχει επισημάνει το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) με την υπ’ αρ. 1/15 Γνωμοδότησή της 26ης Ιουλίου 2017 του επί της συμφωνίας ΕΕ-Καναδά σχετικά με τα αρχεία επιβατών αερομεταφορέων. Η προαναφερθείσα γνωμοδότηση, παρότι δεν είναι νομικά δεσμευτική για άλλες συμφωνίες πέραν της συμφωνίας ΕΕ-Καναδά, ούτε για την ευρωπαϊκή νομοθεσία εν γένει, αναμφίβολα σχετίζεται τόσο με τις υπόλοιπες σχετικές συμφωνίες με άλλα κράτη, όσο και με την ευρωπαϊκή νομοθεσία σχετικά με τα δεδομένα επιβατών αερομεταφορέων και θα πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη.

Οι έξι παρατηρήσεις που υποβλήθησαν  αφορούν συνοπτικά τα εξής:

  • Την προβληματική επιλογή της Διεύθυνσης Διαχείρισης και Ανάλυσης Πληροφοριών (Δι.Δ.Α.Π) ως οικεία «Μονάδα Στοιχείων Επιβατών» (ΜΣΕ) σύμφωνα με τις απαιτήσεις του άρθρου 4 παρ. 1 της Οδηγίας 2016/681
  •  Την ανεξέλεγκτη πρόσβαση από κάθε αστυνομικό που υπηρετεί στην προαναφερθείσα ΜΣΕ στα στοιχεία PNR τα οποία θα φανερώνουν ακόμη και ευαίσθητες πτυχές της προσωπικής ζωής του κάθε πολίτη, όπως πότε, που και με ποιόν ταξίδεψε, χωρίς απολύτως καμία δυνατότητα ελέγχου ή καταγραφής. Ειδικότερα, δεν προβλέπονται οι απαραίτητες εγγυήσεις ,όπως π.χ. η τήρηση καταχωρήσεων της αναζήτησης πληροφοριών (log policy).
  • Την πρόσβαση στα στοιχεία επιβατών σε όλες ανεξαιρέτως τις προβλεπόμενες ημεδαπές προανακριτικές κι άλλες αρχές, κατά το άρθρο 2 περ. α’ εδ. α’ του π.δ. 135/2013 – δηλαδή στον μεμονωμένο προανακριτικό υπάλληλο ή δημόσιο υπάλληλο – χωρίς να προηγηθεί κρίση δικαστηρίου ή άλλης ανεξάρτητης αρχής.Το άρθρο 14 του Σχεδίου Νόμου προβλέπει ότι τα δεδομένα PNR διατηρούνται για περίοδο πέντε ετών από τη διαβίβασή τους. Η πρόβλεψη αυτή είναι γενική και αφορά στα στοιχεία όλων των επιβατών, και όχι μόνο αυτών που κρίνονται επικίνδυνοι. Η περίοδος των πέντε ετών δεν μπορεί να θεωρηθεί ως το «απολύτως αναγκαίο διάστημα» σύμφωνα με τις απαιτήσεις του ΔΕΕ.
  • Στο άρθρο 5, στοιχείο ιβ, αναφέρεται ότι το Σχέδιο Νόμου αφορά μεταξύ άλλων γενικές πληροφορίες που περιλαμβάνουν όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες για ασυνόδευτους ανηλίκους κάτω των 18 ετών. Λαμβανομένης υπόψη της ευάλωτης φύσης των ανηλίκων και της αυξημένης προστασίας που πρέπει να απολαμβάνουν τα δεδομένα τους με βάση και την Οδηγία 2016/680, η περιγραφή αυτή δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί ως «σαφής και ακριβής». Η διάταξη του Σχεδίου Νόμου που κάνει λόγο για «όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες για ασυνόδευτους ανηλίκους κάτω των 18 ετών» δεν πληροί τις προϋποθέσεις της «σαφήνειας και της ακρίβειας» και θα πρέπει να εξειδικευτεί.
  •  Στη μεταβίβαση των συμπληρωματικών πληροφοριών (αριθμός θέσης και άλλες πληροφορίες για τη θέση) που ορίζει το άρθρο 5, στοιχείο ιδ, της Οδηγίας. Το Σχέδιο Νόμου, αν και ακολουθεί πιστά το κείμενο της Οδηγίας 2016/681, στο σημείο αυτό θα πρέπει να καταστεί σαφές, ότι κωδικοί θέσεων οι οποίοι αναφέρονται στις διαιτητικές προτιμήσεις των επιβατών ενδέχεται να φανερώνουν τόσο θρησκευτικές πεποιθήσεις όσο και πληροφορίες σχετικά με την υγεία του επιβάτη θα διγράφονται άμεσα βάσει και των οριζόμενων στο άρθρο 15, παρ. 4 της οδηγίας.

Σημειωτέον, ότι όλα τα προαναφερθέντα δεδομένα (αρχεία επιβατών) μπορούν να φανερώνουν το μοτίβο των μετακινήσεων κάποιου ατόμου, όπως τον χρόνο του ταξιδιού, τον τόπο αναχώρησης και άφιξης, το email και τη διεύθυνσή του, καθώς και τους συνταξιδιώτες ενός ατόμου, αλλά ενδεχομένως ακόμη και συναφή στοιχεία κρατήσεων ξενοδοχείων κλπ, φανερώνοντας με αυτόν τον τρόπο πληροφορίες για μετακινήσεις επαγγελματικής ή προσωπικής φύσεως αλλά ακόμα και τον κύκλο κοινωνικών συναναστροφών αυτού, όπως φίλοι ή σύντροφοι.

 Υπο το πρίσμα αυτό, η Homo Digitalis καλούσε την αξιότιμη κυρία Υπουργό Προστασίας του Πολίτη, τον αξιότιμο κύριο Υπουργό Δικαιοσύνης που υπογράφουν το Σχέδιο Νόμου, καθώς και το σύνολο των βουλευτών της Βουλής των Ελλήνων να λάβουν σοβαρά υπόψη τις ως άνω παρατηρήσεις και να προχωρήσουν στις απαραίτητες τροποποιήσεις ώστε να διασφαλίσουν την αποτροπή καταχρήσεων κατά την πρόσβαση στα στοιχεία PNR και την ιδιωτικότητα των πολιτών.