Παρά το γεγονός ότι δεν μπορούμε ακόμη να μιλήσουμε για εξαφάνιση των καμπινών πρώτης κατηγορίας, είναι σαφές ότι βρίσκονται σε κατάσταση υποχώρησης.
Μεταξύ 2019 και 2024, οι θέσεις στις καμπίνες πρώτης κατηγορίας μειώθηκαν κατά 40%, ενώ άλλες κατηγορίες, όπως η premium economy, αυξήθηκαν σημαντικά. Παράλληλα, οι low-cost και ultra-low-cost αεροπορικές έχουν αυξήσει το μερίδιό τους στην αγορά. Στις ΗΠΑ, οι αεροπορικές έχουν σταδιακά καταργήσει τις καμπίνες πρώτης κατηγορίας, με την American Airlines να είναι η τελευταία που τις προσφέρει σε επιλεγμένα Boeing 777-300ERs και Airbus A321Ts.
Ωστόσο, η American προχωρά κι αυτή στη σταδιακή κατάργηση, πράγμα που σημαίνει ότι στο μέλλον καμία τακτική αμερικανική αεροπορική δεν θα προσφέρει καμπίνες πρώτης κατηγορίας. Παρ’ όλα αυτά, άλλες εταιρείες όπως η Lufthansa με τα νέα Allegris, εισάγουν μια νέα γενιά καμπινών πρώτης κατηγορίας, επομένως δεν πρόκειται να εξαφανιστούν πλήρως.
Γιατί οι αεροπορικές αποχωρούν
Δεν υπάρχει μία μόνο αιτία για την κατάργηση των καμπινών πρώτης κατηγορίας, αλλά αν θέλουμε μια απλή εξήγηση, είναι καθαρά οικονομική. Για χρόνια, οι αεροπορικές αντιμετώπιζαν δυσκολίες στην πώληση των ακριβών θέσεων πρώτης κατηγορίας. Αυτές οι θέσεις πιέζονται από τη βελτιωμένη business class, η οποία έχει μειώσει τη διαφορά ποιότητας.
Επιπλέον, υπάρχει και κοινωνικός παράγοντας. Στο παρελθόν, το ταξίδι με αεροπλάνο ήταν εμπειρία μόνο για πολύ πλούσιους. Υπήρχαν κοινωνικές προσδοκίες, όπως η επίσημη ενδυμασία. Οι άνδρες φορούσαν κοστούμια και οι γυναίκες φορέματα και τακούνια, καθώς το ταξίδι θεωρούνταν πολυτελές γεγονός. Οι αεροπορικές συχνά επέβαλαν αυστηρό dress code. Το Airline Deregulation Act του 1978 (και άλλες απελευθερώσεις) άλλαξαν τα πάντα.
Σήμερα, ενώ οι λάτρεις της αεροπλοΐας αγαπούν τα αεροπλάνα, πολλοί επιβάτες βλέπουν το ταξίδι ως μερικές ώρες βαρετές, όχι διαφορετικές από ένα ταξίδι με λεωφορείο. Το ταξίδι θεωρείται πλέον «μια διαδικασία που την κάνει ο καθένας». Παρά τη διατήρηση κάποιου κοινωνικού κύρους, η πρώτη κατηγορία συχνά θεωρείται σπατάλη χρημάτων. Οι ταξιδιώτες ενδιαφέρονται περισσότερο για τον προορισμό παρά για τον τρόπο μετακίνησης. Οι πλούσιοι απλώς θέλουν άνετο ταξίδι, με την premium economy ή την business να είναι επαρκείς.
Το 2022, η American Airlines ανακοίνωσε την κατάργηση της Flagship First class, κάνοντας έτσι την τελευταία τακτική αμερικανική αεροπορική να απομακρυνθεί από την πρώτη κατηγορία. Μέχρι τα μέσα του 2025, η American εξακολουθεί να προσφέρει Flagship First, αλλά αυτή σταδιακά αντικαθίσταται από το νέο Flagship Suite.
Η United Airlines και η Delta παρείχαν παλιότερα πρώτη κατηγορία, αλλά η United την κατάργησε (Global First και αργότερα Polaris First) το 2018. Η Delta την είχε καταργήσει από τη δεκαετία του 1990, προσφέροντας πλέον Delta One (ισοδύναμο με business) ως την ανώτατη κατηγορία.
Στον Καναδά, η Air Canada είχε καταργήσει την Executive First εδώ και χρόνια, με τη Signature Class Business να είναι πλέον η υψηλότερη κατηγορία. Άλλες αμερικανικές εταιρείες όπως Pan Am, TWA, Continental Airlines, US Airways, και Northwest παρείχαν πρώτης κατηγορίας πριν συγχωνευτούν ή κλείσουν.
Ευρωπαϊκές & Αυστραλασιανές αεροπορικές
Στην Ευρώπη η κατάσταση είναι πιο σύνθετη. Η Turkish Airlines κατήργησε την πρώτη κατηγορία στη δεκαετία του 2010, ενώ η Iberia στην Ισπανία πολλά χρόνια πριν. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί ευρωπαϊκοί εθνικοί αερομεταφορείς συνεχίζουν να προσφέρουν καμπίνες πρώτης κατηγορίας. Η Lufthansa εισάγει νέα πρότυπα με τις Allegris suites, ειδικά σχεδιασμένες για το μπροστινό τμήμα των Boeing 747-8is.
Η Air France (La Premiere), η British Airways (First), η Lufthansa (Allegris First Class) και η SWISS (SWISS First Grand Suite) προσφέρουν νέες καμπίνες πρώτης κατηγορίας σε καινούργια ή ανανεωμένα αεροσκάφη, κυρίως σε δημοφιλείς διαδρομές μεταξύ μεγάλων πρωτευουσών ή χρηματοοικονομικών κέντρων.
Ασιατικές αεροπορικές
Στην Ανατολική και Νοτιοανατολική Ασία, πολλές εταιρείες έχουν καταργήσει την πρώτη κατηγορία, με κάποιες εξαιρέσεις στην Κίνα. Το 2014, η China Southern μετονόμασε τις πρώτες καμπίνες της σε business, για να προσελκύσει ξανά κυβερνητικά στελέχη που είχαν απαγορευτεί από το ταξίδι πρώτης κατηγορίας. Η Asiana Airlines κατήργησε την πρώτη κατηγορία το 2019, αλλά η Korean Air, η οποία την εξαγοράζει, σκοπεύει να συνεχίσει να προσφέρει. Νέα καμπίνα πρώτης κατηγορίας αναμένεται το 2028.
Στη Νοτιοανατολική Ασία, η Malaysia Airlines, Philippine Airlines και πιθανόν η Garuda Indonesia έχουν καταργήσει την πρώτη κατηγορία. Τον Αύγουστο του 2025, η Garuda διαθέτει πρώτης κατηγορίας μόνο σε δύο Boeing 777, με σχέδιο αντικατάστασης από business class λόγω οικονομικών περιορισμών και μείωσης κόστους.
Στην Ινδία, η Air India παραμένει δεσμευμένη στην πρώτη κατηγορία, με πλάνα για τις νέες Airbus A350-1000. Ο CEO της Air India δήλωσε: «Για να ανταγωνιστείς τις καλύτερες αεροπορικές χρειάζεσαι πρώτη κατηγορία, είναι ένα aspirational προϊόν… το βάζουμε στα A350-1000… μερικά από αυτά θα έχουν το προϊόν».
Μέση Ανατολή
Η Μέση Ανατολή παραμένει προπύργιο πρώτης κατηγορίας, με Emirates και Qatar Airways να διατηρούν μεγάλους στόλους widebody. Παρ’ όλα αυτά, η EL AL και η Oman Air έχουν καταργήσει την πρώτη κατηγορία, αντικαθιστώντας την με business και premium economy. Ο Qatar Airways, το 2023, ανακοίνωσε ότι θα καταργήσει την πρώτη κατηγορία στα μελλοντικά αεροσκάφη λόγω του υψηλού επιπέδου της Qsuite business class.
Η σταδιακή μείωση των first class
Μέχρι το 2030, εταιρείες όπως British Airways, Air India, Emirates, Air France και Lufthansa θα προσφέρουν ακόμη καμπίνες πρώτης κατηγορίας. Ωστόσο, η τάση είναι σαφώς πτωτική, καθώς περισσότερες αεροπορικές τις καταργούν. Το κέρδος ανά καμπίνα πρώτης κατηγορίας είναι υψηλό, αλλά το load factor δύσκολο να διατηρηθεί. Μία κενή καμπίνα σημαίνει σημαντική απώλεια εσόδων, ενώ μια πωληθείσα είναι πολύ επικερδής.
Τέλος, δεν είναι όλες οι «καμπίνες πρώτης κατηγορίας» ίδιες. Η Alaska Airlines, για παράδειγμα, επέκτεινε το 2024 την πρώτη της κατηγορία, αλλά οι θέσεις αυτές αντιστοιχούν περισσότερο σε business ή premium economy σε άλλες εταιρείες.
