Σε τροχιά δικαστικής διερεύνησης μπαίνει το σοβαρό περιστατικό του ολικού μπλακάουτ στο FIR Αθηνών, που προκάλεσε εκτεταμένες αναταράξεις στις αερομεταφορές την Κυριακή (04/01).
Η Εισαγγελία Πρωτοδικών Αθηνών παρενέβη άμεσα, δίνοντας εντολή για κατεπείγουσα προκαταρκτική έρευνα.
Με απόφαση του προϊσταμένου της Εισαγγελίας της Αθήνας, Αριστείδη Κορέα, η υπόθεση ανατέθηκε στο Τμήμα Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, προκειμένου να διακριβωθεί αν στοιχειοθετείται το αδίκημα των επικίνδυνων παρεμβάσεων στη συγκοινωνία αεροσκαφών και να εντοπιστεί η προέλευση των παρεμβολών που καταγράφηκαν σχεδόν σε όλες τις συχνότητες του FIR Αθηνών.
Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται οι τεχνικές συνθήκες υπό τις οποίες εκδηλώθηκε η δυσλειτουργία, καθώς και το ενδεχόμενο ευθυνών σε επίπεδο υποδομών και διαχείρισης.
Δήμας: «Θα πέσουν κεφάλια»
Αποφασισμένος να αποδοθούν ευθύνες εμφανίστηκε ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών, Χρίστος Δήμας, μιλώντας το πρωί της Δευτέρας στην ΕΡΤ.
«Δεν φαίνεται να είναι κυβερνοεπίθεση, δεν έχει αποσαφηνιστεί η γενεσιουργός αιτία για αυτό έχω διατάξει ΕΔΕ ώστε να δούμε ποιος είναι υπεύθυνος, γιατί συνέβη το περιστατικό και να μην επαναληφθεί», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Στο ερώτημα αν θα υπάρξουν κυρώσεις, ο υπουργός ήταν σαφής: «σαφώς, η ΕΔΕ διεξάγεται για το ποιος ευθύνεται για τη δυσλειτουργία».
Παράλληλα, παραδέχθηκε ότι οι υποδομές παρουσιάζουν παλαιότητα, σημειώνοντας πως «έχουμε παλαιά συστήματα που είναι όμως σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές, στόχος είναι να αλλάξουν το 2028».
Χωρίς ενδείξεις εξωτερικής απειλής
Σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής στοιχεία των αρμόδιων υπηρεσιών του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, το σενάριο εξωτερικής παρέμβασης απομακρύνεται. Οι έλεγχοι συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι πρόκειται για τεχνική δυσλειτουργία και όχι για κυβερνοεπίθεση ή άλλη ασύμμετρη απειλή.
Παρότι αρχικά έγινε λόγος για «παρεμβολές» στις συχνότητες, οι αναλύσεις από ειδικές πτήσεις επιτήρησης και από τα καταγεγραμμένα δεδομένα (logs και φάσματα) δεν κατέδειξαν ίχνη εξωτερικής προέλευσης. Αντιθέτως, κρίσιμο στοιχείο θεωρείται η αδυναμία μετάδοσης σημάτων από τους ίδιους τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας, γεγονός που ενισχύει το ενδεχόμενο εσωτερικού προβλήματος.
Τα επικρατέστερα σενάρια
Οι τεχνικές εκτιμήσεις επικεντρώνονται σε δύο βασικούς άξονες.
Ο πρώτος αφορά πιθανή αστοχία στην τηλεπικοινωνιακή υποδομή. Η ΥΠΑ χρησιμοποιεί μισθωμένα κυκλώματα για τη μεταφορά ήχου και δεδομένων μεταξύ κεραιών, ραντάρ και κέντρων ελέγχου, ενώ πληροφορίες αναφέρουν ότι είχαν προηγηθεί εργασίες σε κρίσιμο σύνδεσμο μεταφοράς δεδομένων. Τυχόν ασυμβατότητα ή βλάβη θα μπορούσε να προκαλέσει εσωτερικές παρεμβολές, χωρίς εμπλοκή εξωτερικού παράγοντα. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι πρόκειται για υποδομές με περιορισμένη εφεδρεία.
Ο δεύτερος άξονας σχετίζεται με την παλαιότητα του εξοπλισμού. Πηγές του υπουργείου επισημαίνουν ότι μεγάλο μέρος των συστημάτων δεν έχει εκσυγχρονιστεί εδώ και δεκαετίες, ενώ οι αναβαθμίσεις τέτοιας κλίμακας δεν μπορούν να γίνουν αποσπασματικά και απαιτούν τουλάχιστον δύο χρόνια.
Σημειώνεται ότι οι δυσλειτουργίες δεν περιορίστηκαν στις ραδιοσυχνότητες, αλλά επηρέασαν και το τηλεπικοινωνιακό δίκτυο των κεντρικών υπηρεσιών της ΥΠΑ, με προβλήματα σε τηλεφωνία και πρόσβαση στο διαδίκτυο καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.
Γιατί δεν επηρεάστηκε η Πολεμική Αεροπορία
Η Πολεμική Αεροπορία δεν επηρεάστηκε από το περιστατικό, καθώς διαθέτει πλήρως ανεξάρτητο και αυτόνομο σύστημα διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας. Το στρατιωτικό δίκτυο, που υπάγεται στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, λειτουργεί με ξεχωριστές υποδομές, ραντάρ, πομποδέκτες και Κέντρο Ελέγχου Αεροπορικών Επιχειρήσεων στη Λάρισα, χωρίς τεχνική διασύνδεση με το πολιτικό σύστημα της ΥΠΑ.
Συνεχίζεται η έρευνα – Σχέδιο δράσης έως το 2028
Παρότι το περιστατικό χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα σοβαρό, κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι αντίστοιχες αστοχίες έχουν καταγραφεί και σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη, όπως στο Λονδίνο πριν από λίγους μήνες. Ωστόσο, τονίζεται ότι η πλήρης διερεύνηση και η λήψη μέτρων είναι κρίσιμες για την αποφυγή επανάληψης παρόμοιων γεγονότων.
Ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη Σχέδιο Δράσης για την αναβάθμιση των συστημάτων αεροναυτιλίας, σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς (DG MOVE, EASA, EUROCONTROL), με ορίζοντα το 2028. Το σχέδιο περιλαμβάνει 364 δράσεις σε επτά πυλώνες, όπως η ανάπτυξη υπηρεσιών Data Link, η εφαρμογή PBN, η αναβάθμιση του συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας και η εγκατάσταση ραντάρ Mode S.
Σφοδρή κριτική από τους ελεγκτές
Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η αντίδραση της Ένωσης Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας Ελλάδας, η οποία έκανε λόγο για σοβαρό και πρωτοφανές περιστατικό με ξεκάθαρα συστημικά χαρακτηριστικά. Οι ελεγκτές αποδίδουν το μπλακάουτ στη χρόνια παλαιότητα και την ανεπαρκή συντήρηση του εξοπλισμού, υποστηρίζοντας ότι είχαν προειδοποιήσει επανειλημμένα για τους κινδύνους.
Παράλληλα, τονίζουν ότι το προσωπικό των Κέντρων Ελέγχου κατέβαλε κάθε δυνατή προσπάθεια για τη διασφάλιση της ασφάλειας των πτήσεων, ενώ ζητούν άμεσες και ουσιαστικές παρεμβάσεις. Προειδοποιούν, τέλος, ότι υπό τις παρούσες συνθήκες δεν προτίθενται να προσφέρουν υπερεργασία την επερχόμενη θερινή περίοδο.
