«Κάθε αεροπορικό δυστύχημα αφήνει πίσω του δύο επιλογές: να αναζητήσουμε ενόχους ή να αναζητήσουμε τα διδάγματα που θα σώσουν τις επόμενες ζωές». Αυτό επισημαίνει ο δικαστικός πραγματογνώμονας Μανούσος Τραχαλάκης, αναφερόμενος στη φονική σύγκρουση των δύο πυροσβεστικών ελικοπτέρων στην Ψάθα, παρουσιάζοντας παράλληλα τα βασικά ερωτήματα που αναμένεται να καθορίσουν την πορεία της έρευνας.
Όπως σημειώνει, πέρα από την τραγωδία και την απώλεια ανθρώπινων ζωών, κάθε αεροπορικό δυστύχημα αποτελεί αφορμή για την εξαγωγή συμπερασμάτων που μπορούν να βελτιώσουν τις διαδικασίες ασφαλείας στο μέλλον. Σε διεθνές επίπεδο εφαρμόζονται συγκεκριμένες πρακτικές για τον συντονισμό εναέριων επιχειρήσεων κατά τη διάρκεια αποστολών δασοπυρόσβεσης.
Ο κ. Τραχαλάκης, διευθυντής του Ινστιτούτου Αεροπορικής και Ναυτικής Ασφάλειας (AMSI), δικαστικός πραγματογνώμονας αεροπορικών ατυχημάτων και αεροπορικός ψυχολόγος, εξηγεί ότι δεν υπάρχει ένα ενιαίο υποχρεωτικό πρότυπο από διεθνείς οργανισμούς όπως ο ICAO ή ο EASA που να επιβάλλει την παρουσία εναέριου συντονιστή σε κάθε επιχείρηση. Ωστόσο, σε πολλές χώρες εφαρμόζονται συστήματα όπου, όταν επιχειρούν ταυτόχρονα πολλά εναέρια μέσα στην ίδια περιοχή, ορίζεται ειδικός υπεύθυνος για τον συνολικό συντονισμό.
Συστήματα όπως το Incident Command System (ICS), το National Incident Management System (NIMS), οι διαδικασίες του U.S. Forest Service, αλλά και αντίστοιχες πρακτικές σε χώρες όπως ο Καναδάς, η Αυστραλία και η Ισπανία, προβλέπουν τον ρόλο του Air Tactical Group Supervisor (ATGS) ή Air Attack Coordinator.
Ο ρόλος του εναέριου συντονιστή
Ο συντονιστής μπορεί να βρίσκεται είτε σε αεροσκάφος ή ελικόπτερο πάνω από την περιοχή του συμβάντος είτε στο έδαφος, αν και στη δεύτερη περίπτωση έχει περιορισμένη εικόνα της πραγματικής κατάστασης.
Η αποστολή του είναι να οργανώνει τη σειρά των ρίψεων, να καθορίζει τις διαδρομές εισόδου και εξόδου, να διαχειρίζεται τα ύψη πτήσης και να διασφαλίζει τον ασφαλή διαχωρισμό των εναέριων μέσων.
Ο πραγματογνώμονας αναφέρει ως παράδειγμα παρόμοιο περιστατικό που σημειώθηκε το 2023 κοντά στο Cabazon της Καλιφόρνια, όπου συγκρούστηκαν δύο πυροσβεστικά ελικόπτερα κατά τη διάρκεια επιχείρησης. Το ένα από αυτά ήταν ελικόπτερο συντονισμού και παρατήρησης, ενώ το δεύτερο εκτελούσε ρίψη νερού. Το ελικόπτερο που πραγματοποιούσε τη ρίψη κατάφερε να προσγειωθεί με ασφάλεια, ενώ το άλλο συνετρίβη, με αποτέλεσμα τον θάνατο του χειριστή και δύο στελεχών της CAL FIRE.
Τα πέντε κρίσιμα ερωτήματα της έρευνας
Τη διερεύνηση του δυστυχήματος, στο οποίο έχασαν τη ζωή τους ο Δανός πιλότος και ο Έλληνας μεταφραστής, έχει αναλάβει η Ελληνική Αστυνομία.
Σύμφωνα με τον Μανούσο Τραχαλάκη, τα βασικά ερωτήματα που καλούνται να απαντήσουν οι αρχές είναι:
- Ποιο ήταν το εγκεκριμένο σχέδιο εναέριων επιχειρήσεων για το συγκεκριμένο περιστατικό; Προέβλεπε συγκεκριμένες διαδικασίες για τον διαχωρισμό των εναέριων μέσων και την αποφυγή συγκρούσεων;
- Υπήρχε ορισμένος εναέριος συντονιστής; Αν υπήρχε, βρισκόταν στον αέρα ή στο έδαφος και με ποιον τρόπο πραγματοποιούσε τον συντονισμό των ελικοπτέρων;
- Πώς διασφαλιζόταν ο ασφαλής διαχωρισμός των ελικοπτέρων; Υπήρχαν καθορισμένα ύψη, διαδρομές πτήσης, τομείς επιχειρήσεων ή συγκεκριμένη σειρά εκτέλεσης των ρίψεων;
- Καταγράφονταν οι ασύρματες επικοινωνίες μεταξύ των εναέριων μέσων και των επίγειων αρχών; Αν ναι, ποιος φορέας είχε την ευθύνη της καταγραφής και θα αποτελέσουν τα στοιχεία αυτά μέρος της επίσημης διερεύνησης;
- Διέθεταν τα ελικόπτερα συστήματα καταγραφής συνομιλιών ή άλλων δεδομένων πτήσης; Εξετάζεται αν υπήρχε σύστημα καταγραφής επικοινωνιών θαλάμου διακυβέρνησης (Cockpit Voice Recorder – CVR) ή άλλο αντίστοιχο μέσο.
Οι απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα αναμένεται να συμβάλουν όχι μόνο στην κατανόηση των συνθηκών που οδήγησαν στη σύγκρουση, αλλά και στη βελτίωση των διαδικασιών ασφαλείας για μελλοντικές επιχειρήσεις δασοπυρόσβεσης στην Ελλάδα.
Όπως υπογραμμίζει ο κ. Τραχαλάκης, στόχος της διερεύνησης δεν είναι μόνο η απόδοση ευθυνών, αλλά κυρίως η εξαγωγή συμπερασμάτων που θα οδηγήσουν σε ασφαλέστερες πρακτικές στο μέλλον.
