Οριστικό τέλος για τα Phantom στην Ελλάδα – Τι ισχύει για το δυστύχημα και τον υπόλοιπο στόλο

Στα τέλη του 2027 αναμένεται να ολοκληρωθεί οριστικά η παρουσία των ελληνικών F-4E Phantom II AUP στην Πολεμική Αεροπορία, έπειτα από 53 χρόνια υπηρεσίας. Σύμφωνα με πληροφορίες, η απόφαση δεν συνδέεται με το πρόσφατο τραγικό δυστύχημα στην Τανάγρα, αλλά κυρίως με ένα πρόβλημα που αφορά τη μελλοντική υποστήριξη των αεροσκαφών.

Περιορίζεται η υποστήριξη των Phantom

Το ζήτημα δεν αφορά τους κινητήρες ή τα συνηθισμένα μηχανικά ανταλλακτικά, αλλά συγκεκριμένα «πυροτεχνικά» εξαρτήματα περιορισμένης διάρκειας ζωής. Πρόκειται, μεταξύ άλλων, για συστήματα που σχετίζονται με την απόρριψη της καλύπτρας και τη λειτουργία των εκτινασσόμενων καθισμάτων.

Τα συγκεκριμένα υλικά πρέπει να αντικαθίστανται σε προκαθορισμένα χρονικά διαστήματα και να προέρχονται από πιστοποιημένους κατασκευαστές.

Σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν το θέμα, πλέον δεν υπάρχουν διαθέσιμοι προμηθευτές στο εξωτερικό που να κατασκευάζουν και να πιστοποιούν τα συγκεκριμένα εξαρτήματα για τα F-4. Έτσι, όταν τα υπάρχοντα αποθέματα εξαντληθούν ή φτάσουν στο όριο ζωής τους, η συνέχιση των πτήσεων δεν θα μπορεί να πραγματοποιείται με τα απαιτούμενα επίπεδα ασφάλειας.

Τα Phantom επιχειρούν σήμερα από την 117 Πτέρυγα Μάχης στην Ανδραβίδα, με την 338 Μοίρα «Άρης» να αποτελεί την τελευταία ελληνική Μοίρα που χρησιμοποιεί τον συγκεκριμένο τύπο.

Παρά τα χρόνια που έχουν περάσει, τα αεροσκάφη που έχουν αναβαθμιστεί στην έκδοση AUP εξακολουθούν να διαθέτουν σημαντικές δυνατότητες σε αποστολές αναχαίτισης και κρούσης.

Με βάση τις υπάρχουσες πληροφορίες, το τέλος του 2027 θεωρείται οριστικό και συνδέεται με την παύση της βιομηχανικής υποστήριξης και όχι με κάποια έκτακτη επιχειρησιακή απόφαση.

Τι λένε οι στρατιωτικές πηγές για το δυστύχημα

Σε ό,τι αφορά το δυστύχημα που σημειώθηκε το Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου 2026 στην Athens Flying Week και είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο δύο έμπειρων χειριστών, το Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας έχει ήδη ξεκινήσει τη διαδικασία διερεύνησης.

Στρατιωτικές πηγές επισημαίνουν ότι τα αίτια της συντριβής δεν μπορούν ακόμη να προσδιοριστούν. Όπως αναφέρουν, όσα σενάρια έχουν ήδη δημοσιοποιηθεί σχετικά με την αιτία του δυστυχήματος δεν στηρίζονται μέχρι στιγμής σε επίσημα ευρήματα.

Η έρευνα βρίσκεται στα πρώτα της στάδια και αναμένεται να διαρκέσει περισσότερο από έναν μήνα, καθώς θα πρέπει να εξεταστούν όλα τα διαθέσιμα στοιχεία πριν εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα.

Παραμένουν τα Mirage 2000-5

Διαφορετική είναι η κατάσταση για τα Mirage 2000-5. Παρότι τον Μάρτιο του 2024 είχε γίνει γνωστή η πρόθεση πώλησής τους στο πλαίσιο της προσπάθειας ομογενοποίησης του στόλου, σήμερα δεν βρίσκεται σε εξέλιξη κάποια ενεργή διαδικασία για την παραχώρησή τους σε τρίτη χώρα.

Τα διάφορα σενάρια που είχαν εξεταστεί τα προηγούμενα χρόνια, μεταξύ άλλων και πιθανή μεταφορά αεροσκαφών στην Ουκρανία μέσω Γαλλίας, δεν κατέληξαν σε συμφωνία.

Η ελληνική πλευρά φέρεται να μην επιθυμεί την αποχώρηση των Mirage 2000-5 χωρίς να έχει προηγουμένως εξασφαλιστεί η αντικατάστασή τους από επιπλέον Rafale.

Η προϋπόθεση αυτή αφορά τόσο την ύπαρξη δεσμευτικής πρότασης για νέα Rafale όσο και τον αριθμό των αεροσκαφών και τον χρόνο παράδοσής τους. Η αυξημένη ζήτηση για τα γαλλικά μαχητικά έχει, άλλωστε, επηρεάσει τα διαθέσιμα χρονοδιαγράμματα.

Η Ελλάδα ολοκλήρωσε τον Ιανουάριο του 2025 την παραλαβή και των 24 Rafale. Ωστόσο, τα Mirage 2000-5 εξακολουθούν να θεωρούνται σημαντικά για την άμυνα του Αιγαίου, καθώς μπορούν να αξιοποιήσουν όπλα όπως οι MICA και SCALP-EG.

Στον σχεδιασμό παραμένουν τα F-16 Block 30

Στον επιχειρησιακό σχεδιασμό της Πολεμικής Αεροπορίας εξακολουθούν να βρίσκονται και τα 32 F-16 Block 30 της 330 Μοίρας «Κεραυνός».

Τα συγκεκριμένα αεροσκάφη αναμένεται να συνεχίσουν να συμμετέχουν σε αποστολές επιφυλακής, αναχαίτισης και εκπαίδευσης, διατηρώντας σημαντικό ρόλο στο Αιγαίο.

Τα προηγούμενα χρόνια έχουν εξεταστεί επιμέρους αναβαθμίσεις, όπως η ενσωμάτωση Link 16 και η αξιοποίηση συστημάτων που αφαιρούνται από τα αεροσκάφη τα οποία μετατρέπονται σε Viper. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει ληφθεί απόφαση για πλήρη αναβάθμιση των Block 30.

Μαζί με τα Mirage 2000-5, τα συγκεκριμένα F-16 συνεχίζουν να καλύπτουν μεγάλο μέρος των καθημερινών αναχαιτίσεων, με τη συνδρομή και Viper από τη Σούδα όταν απαιτείται.

Αναμονή για την αναβάθμιση των F-16 Block 50

Το επόμενο σημαντικό βήμα αφορά τα 38 F-16 Block 50, για τα οποία η Αθήνα αναμένει την αμερικανική Letter of Offer and Acceptance (LOA), που θα ανοίξει τον δρόμο για την αναβάθμισή τους σε επίπεδο Viper.

Το πρόγραμμα, συνολικού ύψους περίπου 1,05 δισ. ευρώ, εγκρίθηκε το 2026 από την αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή, ενώ η ελληνική Letter of Request είχε σταλεί στις αρχές Απριλίου.

Η αμερικανική LOA θα προσδιορίσει τις τελικές τεχνικές παραμέτρους, το κόστος, το χρονοδιάγραμμα και τη συμμετοχή της ΕΑΒ.

Παράλληλα, στην ΕΑΒ συνεχίζεται το πρόγραμμα αναβάθμισης 83 F-16 Block 52+ και 52+ Advanced, με στόχο την ολοκλήρωσή του το 2027. Μέχρι σήμερα έχουν παραδοθεί στην Πολεμική Αεροπορία 56 F-16V.

Η πιθανή επέκταση του προγράμματος και στα 38 Block 50 θεωρείται σημαντική τόσο για τη διατήρηση της παραγωγικής γραμμής και της τεχνογνωσίας στην Τανάγρα όσο και για τον περιορισμό του χρόνου παραμονής των αεροσκαφών εκτός επιχειρησιακής διαθεσιμότητας.

Με την ολοκλήρωση των προγραμμάτων, ο βασικός κορμός της Πολεμικής Αεροπορίας αναμένεται να πλησιάσει τα 120 F-16 Viper, τα οποία θα πλαισιώνονται από τα Rafale και, αργότερα, από τα F-35.

Μέχρι τότε, αλλά πιθανότατα και για τα επόμενα χρόνια, η διατήρηση των Mirage 2000-5 και των F-16 Block 30 θεωρείται απαραίτητη για τη διατήρηση της απαιτούμενης επιχειρησιακής ισχύος.

Έτσι, η απόσυρση των Phantom αποτελεί τη βασική και οριστική αριθμητική αλλαγή που αναμένεται άμεσα στον στόλο μαχητικών της Πολεμικής Αεροπορίας.